İsrail’in Arap ülkeleriyle normalleşme süreci, Aksa Tufanı Operasyonu’ndan nasıl etkilenir?

Fehim Taştekin

Gazze Şeridi’ni kontrol eden Hamas’ın İsrail’e karşı başlattığı, İslami Cihad ve Filistin Halk Kurtuluş Cephesi’nin (FHKC) de iştirak ettiği Aksa Tufanı Operasyonu güç dengesini ve oyunun kurallarını değiştirirken Araplar ile Yahudi devleti arasındaki normalleşme süreçlerini ‘öldürme’ ya da en azından ‘dondurma’ potansiyeli taşıyor.

Abraham Anlaşmalarıyla ağa takılan iktidarları ‘ince ayar’ tepkiler vermeye zorlayan gelişmeler, İsrail’le ilişkileri normalleştirmeyi düşünen aktörler üzerinde göz ardı edemeyecekleri kamuoyu baskısı oluşturuyor.

Filistin davasının temellerinden söküldüğü ve İsrail’in yenilmezliğini kabul ettirdiği bir üstünlük algısı üzerinden birkaç yıldır normalleşme treni yol alıyordu.

Abraham Anlaşmalarına Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn, Sudan ve Fas’ın dahil olması İsrail’i çemberi genişletme konusunda epeyce umutlandırdı.

Büyük hedef ekonomik gücü ve İslam dünyasındaki ağırlığı nedeniyle Suudi Arabistan’dı. Normalleşmede asıl büyük mesele artık Suudi Arabistan.

Kuşkusuz Hadim’ül Haremeyn (Mekke ve Medine’nin hizmetkârı) sıfatını taşıyan bir ülkenin İsrail’le el sıkışması ötekilerle kıyaslanamaz. Bu İsrail açısından kartopu etkisi yapacak kapılar açabilir.

Halbuki Riyad’ın kamuoyuna yansıyan tavrında normalleşme, Doğu Kudüs’ün başkent olacağı bir Filistin devletinin kurulması ve Filistinlilerin haklarının iade edilmesi koşuluna bağlanıyordu.

Bir Suudi girişimi olarak Arap Birliği, 2002’de 1967 sınırlarında iki devletli çözüme gidilmesi halinde tüm Arapların İsrail’i tanımasını öngörün Arap Barış İnisiyatifi’ni onaylamıştı. Abraham Anlaşmalarına katılanlar Filistinlilere taahhütlerinden dönmüş oldu.

Kimi uzmanlara göre İsrail, Abraham Anlaşmaları ile Filistinlilere devlet değil Filistin davasının tabutuna son çiviyi çakmayı umuyor.

İsrail, 1980’de Kudüs’ü bölünmez şekilde Yahudi devletinin başkenti ilan ederken Abraham Anlaşmalarının mimarı ABD de 2017’de bu kararı tanıyıp elçiliğini Tel Aviv’den Kudüs’e taşıyarak iki devletli çözüme bağlılığını fiilen bitirdi.

Oslo Barış Anlaşması zaten Batı Şeria ve Doğu Kudüs’te işgali daha da genişletecek şekilde pratik bulmuştu. Bu süreç ayrıca hiçbir hedefe ulaşmadan El Fetih’in tekelindeki Filistin Yönetimi’nin altını oymuştu.

İsrail’de hem laik hem dinci partiler Filistinlilerle olası barışa Doğu Kudüs, Batı Şeria’daki yerleşimler, Ürdün Vadisi ve Filistinli mültecileri asla dahil etmeyi düşünmüyor. Ana aktörlerden hiçbiri iki devletli çözüm fikrini benimsemiyor.

Haliyle Riyad’ın Filistin devletinin kurulması hedefini gözeterek İsrail’e yanaşması kamuoyunu atılacak adımlara hazırlama taktiği olarak görülüyor.

Olası bir senaryo olarak İsrail’in rahat kaçabileceği bazı taahhütlerle Filistinliler lehine bir görüntü vererek Riyad’ın işini kolaylaştırabileceği öngörülüyor.


New York’taki Times Meydanı’nda Pazar günü Filistin yanlısı gösteri düzenlendi

İsrailliler Filistinliler tarafında geçerli parametreler yerine ‘ekonomik barış’ fikrini sihirli bir çıkış olarak pişiriyor. Abraham Anlaşmalarının temel dinamiği de ekonomik teşvikler.

Suudi Arabistan bir yandan İsrailli bakanları ağırlayarak kendi bariyerini yıkarken diğer taraftan ilk kez Filistin’e elçi atadı. İsrailli bakanları ağırlaması Filistinliler için ‘ihanet’, elçi ataması da bağlılığı temsil ediyor.

İki ülke arasında normalleşme görüşmeleri sürerken İsrail’den heyetler Suudi Arabistan’a giderek bir ilke imza attı.

Turizm Bakanı Haim Katz 27-28 Eylül’de Riyad’da BM çatısı altındaki bir toplantıya katıldı. Ardından İletişim Bakanı Şlomo Karhi ve Knesset Ekonomi Komitesi Başkanı David Bitan’ın başkanlığında 14 kişilik bir heyet 4 Ekim’de BM’nin Dünya Posta Birliği toplantısı için Riyad’daydı.

Beri tarafta Suudi Arabistan ilk kez Filistin’e yerleşik olmayan bir büyükelçi atadı. Büyükelçi Nayif Bender el Sudeyri Ramallah kentinde Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas’a güven mektubunu sundu.

Bu aynı zamanda Suudi Arabistan’ın Filistin yönetimine ilk resmi ziyaretiydi. Suudilerin Filistin dosyasındaki sıkıntısı destekledikleri El Fetih’in güçten düşmesi, buna karşı İran’ın desteğiyle Hamas ve İslami Cihad’ın inisiyatif alması.

Riyad’ın Müslüman Kardeşlere karşı hasmane tutumu da bu hareketin Filistin uzantısı sayılan Hamas’a karşı mesafeyi büyütüyor. Riyad-Ramallah arasındaki bu köprü iki amaca taalluk ediyor: Biri Hamas’ın rakibi El Fetih’in pozisyonunu güçlendirilmesi, diğeri Riyad’dan Kudüs’e giden diplomatik yolun açılması. Her ikisi de Gazze’deki hakim güçler için alarm nedeni.

Tabii tartışmalar Filistin meselesinin gölgesinde dönüyor ama ABD’nin Riyad’ı İsrail limanına çekmeye çalışırken Cemal Kaşıkçı cinayeti, İran’la nükleer anlaşmaya dönme kararı, Körfez’i Çin ile Rusya’dan uzaklaştırma girişimleri ve petrol üretimini artırma baskısının yol açtığı soğuklukları gidermesi gerekiyor.

Biden yönetimi, Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ı paryalaştıran tutumundan çark edip güven artırıcı bazı adımlar atsa da Suud-İsrail normalleşmesini çevreleyen dosyaların üstesinden henüz gelebilmiş değil.

Ayrıca Suud-Amerikan ortaklığına kara kedinin girdiği aralıkta bazı şeyler değişti. İsrail’le Arap normalleşmesinde katalizör etken olarak İran’dan gelen tehditler öne çıkıyordu. Çin’in arabuluculuğunda Suudilerin İranlılarla el sıkışması ve ilişkileri normalleştirmesi Abraham Anlaşmalarının cazibesini zayıflattı.

Benzer şekilde BAE ve Kuveyt’le ilişkileri yeniden elçilik düzeyine yükselten İran, İsrail’le barışmış olan Ürdün ve Mısır’la da yeni sayfa açmanın eşiğine geldi.

ABD bir süreden beri Riyad’a kur yapsa da Suudiler ilişkilerini Çin, Rusya ve Hindistan gibi ülkelerle zenginleştirme eğiliminden vazgeçmiyor. Ülkenin yeni yılda BRICS’e dahil olması da bir başka açıdan bunun teyidi.


Çin Devlet Başkanı Şi Jinping, Aralık 2022’de Suudi Arabistan’ı ziyaret etti

Riyad İsrail’le normalleşme için ABD’den gelişmiş silahlar ve nükleer teknoloji alımının yanı sıra NATO benzeri güvenlik taahhütlerini içeren güçlü bir ortaklık anlaşması arıyor.

İsrail-Amerikan ikilisi istenileni verme konusunda mutabık değil. Filistin bütün bu pazarlıklarda bir sos gibi sırıtıyor. Konuşulan dosyalarda ilerleme sağlanırsa İsrail’le normalleşmeyi kendi kamuoylarında hazmettirecek bir çerçeve de bulabilirler.

Gazze’den fırlayan tufana kadar Suudi yorumcular, Mescid-i Aksa odaklı gerilimlerden hareketle Filistinlilerle makul ve adil bir anlaşmaya varmadan İsrail’le normalleşmenin zor olacağını düşünüyordu. Aksa Tufanı normalleşme trenine ilave çekinceler bindirdi.

Suudi Dışişleri son tırmanışla ilgili resmi tutumunu şu cümlelere sığdırdı. “Silahsız sivillerin hedef alınmasını reddediyoruz. Tüm tarafları uluslararası insani hukuka saygıya davet ediyoruz.”

İsrail ile Filistinlileri eşitleyen bir yaklaşımla Riyad iki tarafta da gözetmek durumunda kaldığı çıkarları olduğunu hissettiriyor.

Sonuç olarak Aksa Tufanı, normalleşme teklifini cazip kılan bölgesel koşullar değişirken Suudi Arabistan’ı gemiye alarak Abraham Anlaşmaları’na yeniden diriltme çabalarına denk geldi. Filistinlilerin roketleri bu sürece de değiyor.

Filistinliler bununla Gazze, Doğu Kudüs ve Batı Şeria’daki mevcut politikalar nedeniyle İsrail’e bir sınır çekmeyi hedeflerken normalleşme sürecine giren Araplara da “Filistin davasını kafanıza göre kapatamazsınız, biz buradayız” demiş oluyor. Hamas şimdilik İsrail’in kapıldığı iyimser atmosfere kükürt bastı; Suudilerin İsrail’le etkileşimine çomak soktu; Filistin yönetiminin pozisyonunu güçlendirmeye yönelik Suud girişimini etkisiz kıldı.

Aksa Tufanı’nın siyasal etkisi ne kadar sürer? Pek çok şey çatışmaların süresi, genişleyip genişlemeyeceği ve yıkımın boyutlarına bağlı. Her halükârda bu koşullarda normalleşme bir süreliğine buzdolabına kaldırılabilir. ‘Direniş ekseni’ndeki yorumcuların okuduğu gibi Abraham Anlaşmalarının öldüğü yönündeki çıkarımlar için belki beklemek gerekebilir. Sonuçta siyasi süreçlere dur-kalk komutu veren yıkım ilk kez yaşanmıyor.

 

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

slotbar
superbahis
timebet
tipobet
tumbet
vdcasino
vevobahis
bahiscom
casibom giriş
lidyabet giriş
lidyabet
jojobet
betmarlo giriş
marsbahis giriş
betcup giriş
bets10
Asyabahis
betmoon
betnano
limanbet
dinamobet
1xbet
nakitbahis
ngsbahis
bahigo
onwin
paribahis
perabet
piabet
pinup
pulibet
redwin
sahabet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
piabet
pulibet
sahabet
bahigo
limanbet
makrobet
mariobet
meritking
mobilbahis
mostbet
cratosslot
sekabet
dinamobet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
bahigo
onwin
bahigo
betcup
matbet
mariobet
mariobet
setrabet giriş
supertotobet giriş
tarafbet giriş
tipobet giriş
tulipbet giriş
tümbet giriş
vdcasino giriş
winxbet giriş
betpark
betroad
bets10
bettilt
betvole
casibom
casinomaxi
casinoper
dinamobet
grandpashabet
goldenbahis
holiganbet
hovardabet
imajbet
interbahis
jojobet
asyabahis
bahsegel giriş
bahsegel giriş
casibom giriş
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
superbetin
sekabet giriş
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
superbet
tarafbet
tipobet
tulipbet
tumbet
winxbet
neyine
noktabet
norabahis
oleybet
onbahis
onwin
orisbet
padisahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
pokerbeta
polobet
pusulabet
redwin
kralbet
ligobet
mariobet
limanbet
limanbet
matadorbet
matbet
meritking
milanobet
milosbet
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
gobahis
gorabet
hilbet
ikimisli
Abdulla62630105
jetbahis
jojobet
klasbahis
betpark
betpas
betper
interbahis
goldenbahis
betcup
slotbar
asyabahis
xslot
restbet
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
supertotobet
superbet
tipobet
tarafbet
tulipbet
tumbet
winxbet
vdcasino
markajbet
asyabahis
slotbar
xslot
rexbet
romabet
sahabet
savoybetting
savoybetting
sekabet
setrabet
venüsbet
winxbet
orisbet
padişahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
polobet
pusulabet
redwin giriş
Siber Güvenlik Uzmanı
kralbet
kordonbet
ligobet
matadorbet
matbet
milanobet
milosbet
mobilbahis
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
favoribahis
favorisen
gobahis
gorabet
grandpashabet
hilbet
ikimisli
imajbet
intobet
jasminbet
jetbahis
jojobet
klasbahis
betorspin
betpark
betpas
betper
betroad
betsat
bettilt
betturkey
betvole
casibom
casinovale
celtabet
dinamobet
discountcasino
dumanbet
elexbet
elitbahis
Deneme bonusu veren siteler
denizli escort
Deneme bonusu veren siteler
Deneme bonusu veren siteler
avcılar escort
esenyurt escort
bahçeşehir escort
beylikdüzü escort
bakırköy escort
halkalı escort
şirinevler escort
şişli escort
istanbul escort
esenyurt escort
avcılar escort
tarafbet
betist giriş
showbet
xslot giriş
favorislot
barn festival
pragmatic slot oyunları
radissonbet
egt oyna
betmarlo
floating dragon oyna
bonus hunt" rel="dofollow">bonus hunt">bonus hunt
aresbet
tombala oyna
wild wild riches oyna
betibom
dog house megaways
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
wild west gold oyna
markaj giriş
trwin giriş
altıncasino
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
sugar rush oyna
hiperwin
sweet bonanza oyna
diyarbet
diyarbet
mrbahis
favorislot
markaj giriş
trwin
big bass bonanza oyna
gates of olympus oyna
egt oyna
favorislot
markaj giriş
trwin
betingo
bahisbudur
casi pol
casipol giriş
casipol giriş
casipol
casipol
romabet
mrbahis
casipol şikayetvar
casipol giriş
casipol twitter
casipol şikayet
casipol
casipol güncel giriş
casipol güncel
casipol giriş
casipol girişi
esenyurt escort
Pendik Escort
pendik escort
ultrabet